Cun sa bulla papale de Sistu IV (1 de Santandria 1478) si fiat formada, pro disignu de sos Res Catòlicos Ferdinandu II de Aragona (1452-1516) e Isabella I de Castìllia (1451-1504), s’Incuisitzione ispagnola. S’ànima de custu tribunale leaiat sustentu dae su perseghire sa resone de istadu, sa chi s’espressaiat a livellu sotziale in su controllu polìticu, in sa gestione de su dissensu e sa repressione de reatos. Una primu carenadu istitutzionale de Incuisitzione l’agatamus in su Cuntzìliu de Verona (1184), addòbiu programmàticu in ue su Paba Lùtziu III aiat promulgadu una bulla contra a sas eresias “Ad abolendam diversarum haeresum pravitatem”.
Ma cale fiat sa funtzione de s’Incuisitzione?
S’ordinamentu nou deviat istabilire e amparare in àmbitu ispagnolu - màssimu pro lòmpere a sas càrrigas pùblicas - sa limpieza de sangre, diat èssere sa netesa de su sàmbene de sos cristianos betzos, istòricos contras a cussa de sos cristianos acudidos - che a sos ebreos e a sos mussulmanos - sos chi si fiant cunvèrtidos publicamente pro evitare sa persecutzione ma chi, bortas meda, in su privadu, sighiant a praticare sa fide issoro de nadia. S’identitade natzionale ispagnola s’est criada, tando, in sensu contrapositivu.
In su matessi annu, su 19 de maju de su 1478, sa Sardigna perdiat definitivamente s’indipendèntzia sua in sa batàllia sambenosa de Macumere, pro intrare a mala bògia in s’isfera de influèntzia ibèrica. In su 1481 Ferdinandu II intimaiat gherra a su Sultanadu nasride de Granada, chi nd’at a rùere in manos suas su 2 de ghennàrgiu de su 1492. A pustis de 750 de gherras sa Reconquista de sos Rennos moriscos de Al – Andalus si fiat cumprida.
Printzipiende dae su 1485 sos tribunales de s’ Incuisitzione si multìplicant peri totu sos logos guvernados dae sa Corona Ispagnola. Su primu incuisidore de Sardigna fiat Sancho Marin, presente in s’Ìsula dae su 1493, annu sighente a su decretu de Granada (Alhambra), su chi nch’aiat iscanidu sos ebreos (Ferdinandu II, 31 martzu 1492) dae totu sos possedimentos ibèricos.
Promores de custu editu, totu sos benes de sos Giudeos presentes in sos territòrios ispagnolos benint inventariados e intregados, pro sa prus parte, a sa Crèsia. In Sardigna, in custa muta, si nde ghetant sas sinagogas de Casteddu e de s’Alighera (1492) pro bi fraigare – in su matessi logu - sas crèsias de Santa Rughe. Isparint pro semper sos ghetos ebràicos. Dae su 1499 ant a bènnere perseghidos fintzas sos moriscos. S’alternativa pro sos “diversos” fiat o sa cunversione o su disterru.
Sa Cùria sarda de s’Incuisitzione - in pare a sas presones - resurtaiat posta in sa tzitade de Casteddu, fintzas a s'annu 1555. Dae su 1563 benit trasferida a Tàtari (Casteddu Aragonesu), in sa catza de parare fronte a una carpidura possìbile de elementos riformados chi nde podiant falare dae sa Còrsica e dae sa Provèntzia. Inoghe b’at a addurare fintzas a sa fine de sa dominatzione ispagnola in Sardigna (1720).
A pustis de sa riforma luterana (1517) s’Incuisitzione at a mudare in Santu Ufìtziu o Incuisitzione Romana. Su pontìfitze Pàulu III (1468-1549), cun sa bulla “Licet ab initio” (21 de trìulas de su 1542) ispinghet pro chi custu òrganu tratet e s’incuret, màssimu a totu, de sos errores in matèria de fide.
Mancari custu, intre su 1570 e su 1640 s’Incuisitzione sarda aiat emanadu 816 cundennas, 342 de custas pro su reatu de “mahometismu”. Su cunflitu cun sos islàmicos est forte meda in custa ora. Su cales chi sos barbariscos atacaiant de continu sas costas de s’Ìsula. Una cantzonedda populare nos ammentat de cussas iscutas nieddas:
“Mama mia su Moro in cobertura
Mama mia su Moro in su pendente
A bisu meu nch’at bènnidu gente
A nche leare sa tzeraca a fura!”
Su 7 de santugaine de su 1571 sa Liga Santa (Repùblica de Venètzia, Impèriu Ispagnolu, Repùblica de Gènova, Ducadu de Savòia, Istadu Pontifìtziu, Ducadu de Urbinu, Cavalieris de Malta, Granducadu de Toscana) sobraiat sa flota otomana in su Golfu de Corintu, in sa batàllia de Lèpantu. A custu chimentu aiat leadu parte 400 Sardos de su Tercio de Cerdeña (1564 – 1718).
Ma sa gherra mediterrànea de sos duos mundos non fiat galu agabbada.
Sighit
A incuru de Antoni Flore
Please wait...
