Ci teniamo alla tua privacy. Usiamo i cookie per migliorare la tua esperienza di navigazione e ricordare le tue preferenze. Maggiori info qui. Registrandoti o accedendo al sito accetti espressamente le norme sulla privacy riportate in questa pagina
Nois bi tenimus a sa privatesa tua. Impreamus sos cookie pro megiorare s’esperièntzia de navigatzione e sas preferèntzias tuas. Agatas prus informatziones inoghe. Marchende·ti o intrende in su situ atzetas sas normas in vigèntzia subra sa privatesa marcadas in custa pàgina

Su mannale

1958maiale

Su mannale

Sas istallas e carchi borta sos sutaiscalas de sas domos fiant impitados pro bi pònnere su porcu a pèiga.  Sas provistas suas fiant de grande importu pro sa subravivèntzia de sa famìllia. A dies de oe pensare chi su porcu si pesaiat intro de sas domos diat pàrrere una cosa istramba e pagu igiènica e pro sa mannària e pro sos bisòngios suos; ma sa padrona de domo cumprendiat a bolu ite deviat fàghere dae su tipu de tichìrriu e cando fiat su momentu nche lu bogaiat a carrera. Su 13 de santandria  a sa festa de Santu Antiogu cumintzaiant sos ochidòrgios, in cussa die  puru cussos parentes chi si fiant brigados torraiant in paghe. Deghe o vinti famìllias agiudaiant a sa ochida de su porcu.

Sos massajos e sos carrulantes sa die no andaiant a traballare in campàgnia:  ca si creiat  chi, si no aerent fatu gasi, sos boes issoro nde podiant àere dannu e si podiant iscorrugare.

Posca de àere postu a curtzu de su giannile, una mesa  forte cun totu sos trastes chi si deviant impitare e de àere acaddadu  subra de su fogu  unu labìolu de abba a l’iscardire cumintzaiat s’òpera.

Tres o bator de cussos chi fiant bènnidos a agiudare nche bogaiant su porcu a carrera a dae in antis a sa domo, nche lu corcaiant a terra a bentre in artu; s’animale, chi cumprendiat chi lu cheriant ochire, cumintzaiat a tichirriare semper  prus forte. Unu de sos prus lestros e capatzes, chi ischiat in ue deviat pùnghere, nche li poniat su puntzone in su coro e tando sos tichìrrios creschiant . Duncas tuponaiant sa ferida pro non pèrdere su sàmbene chi si regolliat in un’istèrgiu una borta chi su porcu  s’apicaiat in s’iscala.

Carchi borta sa faina non fiat fata bene e su porcu lis  iscapaiat cajonende  un’abolotu mannu. Sos tichìrrios de sos animales s’intendiant unu pagu in totue e, a segunda de sa carrera dae in ue arriviant si resessiat a cumprèndere cale famìllia fiat impignada in s’òpera.

Su passàgiu dae sa vida a sa morte de su porcu fiat marcadu dae sa mòvida, a manera ispasimada e in presse, de sos pees e  totu sos chi fiant a giru naraiant: est faghende sas calzetas!!

Recuperadas sas tuddas pro su catolaju, s’ uscraiat cun su restuju e cun s’usciadrina chi in presse torraiant a chisina; su fragu de s’uscradura s’isparghinaiat in totu sa carrela. Bator òmines fortes si poniant  su mannale a coddu e l’assentaiant subra de s’iscala de linna; sas fèminas  cun sas ispàtzulas e abba carda frigaiant su corgiolu pro nde bogare sa chisina  e s’àtera brutesa. Sos chi agiudaiant , posca de àre ligadu sas ancas a sas traessas cun su cannau, arrumbaiant s’iscala a sa fatzada ispeighende∙la a manera adecuada pro l’assentare  bene. Su porcu dae mortu mustraiat totu s’imponèntzia sua: sos pees de segus, in artu, ligados bene a sas traessas cun su cannau, sos de in antis, in bàsciu, frimmados cun gantzos de ferru a sos costàgios  e su concale a mesu metro dae terra.

Unu de cussos chi agiudaiant, cun unu gurteddu acutadu bene, incumintzende dae sa coa isbentraiat su porcu  a longu a longu ; bogadu su matìmine calicunu luego si mandigaiat bìculos de fìdigu cruu galu cardu.

S’iscenogràfia fiat acabada dae unu fiotu de pitzinnos chi chircaiant sas ungras de su porcu, carchi bìculu de origra e de coa chi rosigaiant comente chi no aerent  bidu mai alimentos; ait unu sabore bonu de uscradu. In su mentres sas fèminas morigaiant a bellu a bellu su sàmbene, regortu in sa tudinera, cun una pitzigada de salipa pro non s’apietare.

Sas istentinas si samunaiant cun abba meda,  cussa prus russas’impitaiat pro sos sàmbenes, cussa fine pro sa sartitza. Sa buscica chi cando fiat prena de ària pariat una bòcia  fiat impitada pro bi remunire s’ògiu porchinu. Su lardu si misuraiat cun sos pòddighes de sa manu e prus fiat russu, prus fiant totu cuntentos. A bustare s’arrustiat su fìdigu, su coro, sos primmones, sos runzones e  bìculos de pantzeta e totu acumpangiadu dae binu meda; in mesu a totu su chistionu s’intendiat calicunu chi cantaiat a sa logudoresa. Sos massajos e sos carrulantes unu pagu cotos andaiant dae sa carrera de sos comunistas a cussa de sos democristianos e a s’imbesse pro pesare briga: fiat una ratza brigajola. A borta de die , cando l’aiant ispilida, s’ ispinaiat su porcu pro dare su presente a parentes e amigos.

Sa die imbenente , chirriada sa peta dae s’ògiu e dae su lardu,  s’ammaniaiant sa sartitza, sa nàstula, sas pantzetas e su lardu; una parte de su concale, sos pees e bìculos de corgiolu si poniant suta a sale e serviant pro fàghere sa fae e lardu.

Sos àbiles mischiados a su lardu segadu a minudu e fatos isòrvere si remuniant in tudineras ca fiant sa  provista de s’ ògiu pro totu s’annu. Su chi abarraiat, sas berdas , s’impitaiant pro fàghere sas cogones.

Sas èstigas postas a longu suta de s’incannitadu si prenaiant de sartitzas, pantzetas e nàstulas.

Su fòghile serviat pro las afummare:  si faghiat su fogu cun mudeju e chessa .  Su chivàrgiu bene infustu de su sutzu de su lardu isortu afaca a su fogu su mangianu fiat s’ismùrgiu de sos massajos e carrulantes.

Sas famìllias mannas non bi la faghiant a fàghere istajonare sas provistas difatis sos òmines a borta a borta illebiaiant sas bèstigas dae su pesu de sa sartitza.

Sa mere de domo fiat ispantada creende chi fiant intrados  dae s’incannitadu  a furare.

Ma ite ladros!!?...fiat solu fàmene!!!!

De su porcu s’impitaiat totu a fora de sos tichìrrios.

 Mario Ara 



Condividi l'articolo: Condividi

Seguici su WhatsApp e Telegram

Unisciti ai nostri canali WhatsApp e Telegram per ricevere gli aggiornamenti di Àndala noa (Info)

Newsletter

Iscriviti alla newsletter per rimanere aggiornato sulle ultime iniziative. Terms and Condition
Joomla Extensions powered by Joobi

In sardu deo? Semper, cada die, a fitianu!

“IN SARDU DEO? SEMPER, CADA DIE, A FITIANU!‟

Dae s'archiviu de s'ULS Meilogu

  • Joxean Artze, poeta bascu

    Joxean Artze est istadu un’iscritore, unu poeta e unu sonadore txalapartari bascu (sa txalaparta est unu traste a percussione traditzionale). Fiat nàschidu su 6 de abrile de su 1939 in Usurbil,...

  • Cussìgios pro lèghere: Il figlio di Bakunin

    Tullio Saba est un’anàrchicu chi atraessat, mudende, totu su Noighentos, “su sèculu curtzu” de Eric Hobsbawm, marcadu da una modernizatzione non semper simpre e indolore. Est issu su protagonista de...

  • Imu terrinos agrìculos. S'Avisu de Boruta

    COMUNA DE BORUTA Provìntzia de Tàtari UFÌTZIU TRIBUTOSAVISUIMU TERRINOS AGRÌCULOS ANNU 2014 Su decretu inter-ministeriale de su 28 de santandria de su 2014, at torradu a modulare s'aplicatzione de...

  • Bànari, bursa de istùdiu natzionale in favore de istudiantes de sas iscolas segundàrias de segundu gradu

    COMUNE DE BÀNARI BURSA DE ISTÙDIU NATZIONALE IN FAVORE DE SOS ISTUDIANTES DE SAS ISCOLAS SEGUNDÀRIAS DE SEGUNDU GRADU - D. Lgs. 13/04/2017 n. 63 A.IS. 2020/2021 AVISU DAMUS A ISCHIRE A SA...

  • Bessude: Sa bidda

    Bessude est una bidda posta in sa mesania de su Meilogu, assentada in pees a su Monte Pèlau, chi est arrolliada dae paesàgios ispantosos e lìmpios, surcados dae abbas bundantes e ondrados dae...

Sardegna, terra unica: attrazioni da visitare

  • Pinacoteca Nazionale di Sassari

    Il museo si trova all'interno dell’ex Collegio gesuitico del Canopoleno, storico edificio nel centro di Sassari. La Pinacoteca ospita le importanti collezioni d’arte Tomè e Sanna, oltre a un certo...

  • Museo nazionale archeologico ed etnografico Giovanni Antonio Sanna (Sassari)

    Articolato in due sezioni, archeologica ed etnografica, il museo Sanna costituisce la principale istituzione museale della Sardegna settentrionale, per dimensioni e importanza delle sue raccolte....

  • Parco naturale regionale Molentargius - Saline (Cagliari)

    Il Parco di Molentargius, istituito nel 1999, è una zona umida di valore internazionale tra le più importanti in Europa. Costituisce, infatti, un raro esempio al mondo di ecosistema presente in aree...

  • Tomba dei giganti su Cuaddu 'e Nixias (Lunamatrona)

    Le tombe dei giganti sono monumenti di epoca nuragica, costituiti da sepolture collettive, presenti in tutta l'isola. La tomba di su Cuaddu 'e Nixias è di particolare interesse in quanto è...

  • Cittadella dei Musei - Cagliari

    Situata nel quartiere di Castello, la Cittadella dei Musei rappresenta il maggior complesso di arte, storia e cultura della Sardegna. Il polo museale riunisce alcuni tra i piu' importanti tesori...

Dal nostro archivio

I più letti quest'anno

Con la cultura si possono fare grandi cose

Seguici sui nostri canali

Cerca nel sito